0216 387 0 388

İşten Çıkarılan İşçinin Hakları

işten çıkarılan işçi hakları nelerdir

İşten çıkarılan işçinin hakları çoğu zaman işverenler tarafından göz ardı edilmekte veya bu hakların yerine getirilmemesi için çaba sarf edilmektedir. İşverenin gönül rızasıyla vermediği bu haklar öncelikle arabuluculuk yoluyla daha sonra ise dava yoluyla talep edilebilmektedir. Hangi alacak kalemleri veya hak talepleri için arabuluculuğun zorunlu olduğuna, iş davalarında arabuluculuk konulu makalemizden ulaşabilirsiniz. İşten çıkarılan işçinin hakları mevzuatımızda farklı hükümlerde ve çalışanların kolay anlayamayacağı şekilde düzenlenmiştir. İşten çıkarılan okuyucularımızın hak kaybı yaşamaması için söz konusu alacak kalemleri ve talep haklarını tek bir makalede topladık. Ancak belirtmekte yarar var ki her somut olayın özelliğine göre talep edilebilecek haklar değişmektedir. Yaşadığınız duruma göre hangi hakları talep edip edemeyeceğinizi merak ediyorsanız avukata sor hizmetimizden yararlanabilirsiniz. İş hukuku ile ilgili avukatlık  ve hukuki danışmanlık hizmetinden yararlanmak için iş hukuku avukatı sayfasını ziyaret edebilirsiniz.

İş Güvencesi Olduğu Halde İşten Çıkarılan İşçinin Hakları

İşveren iş sözleşmesini feshetmek istiyorsa, fesih bildirimini yazılı olarak yapmak ve fesih sebebini açık ve kesin bir şekilde belirtmek zorundadır. İşten çıkarılan işçi, fesih bildiriminde sebep gösterilmeden veya işveren tarafından haksız bir sebeple işten çıkarıldıysa, fesih bildiriminden itibaren bir ay içerisinde işe iade talebinde bulunabilir. Ancak önceden tespit edilmesi gereken husus, iş yerinin iş güvencesi kapsamında olup olmadığı ve işçinin iş güvencesinden yararlanma şartlarını taşıyıp taşımadığının tespit edilmesi gerekmektedir. İşe iade davası mahkeme tarafından kabul edilirse, işten çıkarılan işçi, aynı işyerine aynı koşullarla tekrar işe alınmalıdır. Aksi taktirde işveren tarafından işçiye tazminat ödemesine karar verilir. İşe başlatmama tazminatı ve iş güvencesi hakkında merak edilen tüm soruların cevaplarını ilgili makalede bulabilirsiniz.

İhbar Süresine Uyulmadan İşten Çıkarılan İşçinin Hakları

Belirsiz süreli (yani altı ay, beş gün iki yıl gibi belirli bir süresi olmayan) iş sözleşmelerinin feshinden önce durumun işten çıkarılacak işçiye bildirilmesi gerekir. Aynı durum işçi içinde geçerlidir ve işçi eğer ki iş sözleşmesini feshetmek istiyorsa kanunda belirtilen sürelere uyması gerekmektedir. Aksi taktirde işçinin de ihbar tazminatı ödemesi gerekebilir. Söz konusu açılmışken, istifa eden çalışanların da işverenden talep edebileceği haklar bulunmaktadır. İstifa eden işçinin hakları konulu makalemizi okuyarak bu hakların hepsini öğrenebilirsiniz. İşverenin uyması gereken ihbar süreleri, işçinin kıdemine göre değişmektedir.

  • İşi altı aydan az sürmüş olan işçi için, fesih bildirimin işçiye yapılmasından başlayarak iki hafta sonra,
  • işi altı aydan bir buçuk yıla kadar sürmüş olan işçi için, fesih bildiriminin işçiye yapılmasından başlayarak dört hafta sonra,
  • işi bir buçuk yıldan üç yıla kadar sürmüş olan işçi için, fesih bildiriminin işçiye yapılmasından başlayarak altı hafta sonra,
  • işi üç yıldan fazla sürmüş işçi için, fesih bildiriminin işçiye yapılmasından başlayarak sekiz hafta sonra iş sözleşmesi feshedilmiş sayılır.

Kanunda belirtilen süre boyunca iş sözleşmesi aynen devam eder ve bu sürelerin sonunda iş sözleşmesi feshedilmiş sayılır. Bu belirtilen sürelere işveren uymazsa, işten çıkarılan işçinin haklarından biri olan ihbar tazminatı gündeme gelir.

İşten Çıkarılan İşçinin Hakları Konusunda En Önemli Konu: Kıdem Tazminatı

İşveren tarafından işten çıkarılan işçinin haklarından birisi de kıdem tazminatıdır. İşten çıkarılan işçi, aynı iş yerinde çalıştığı her bir yıl için 30 günlük ücreti tutarında kıdem tazminatına hak kazanmaktadır. Bu ücret işçinin aldığı brüt ücrettir. Yani vergilerinde dahil olduğu ücret baz alınır. Ayrıca bu ücrete, işçinin aldığı giyecek, yemek ve yol gibi ücretler de eklenir. Bundan dolayı kıdem tazminatının hesabında baz alınan brüt ücrete, giydirilmiş ücret denir. Örneğin 5 yıl süreyle aynı iş yerinde çalışan ve işveren tarafından işten çıkarılan işçi 150 günlük yani 5 aylık brüt maaşı kadar kıdem tazminatı almaya hak kazanır. Dikkat edilmesi gereken konu burada net maaş değil brüt yani işçinin vergiler kesilmeden aldığı maaş baz alınır. 2020 yılı için 5 yıldır asgari ücret ile çalışan bir işçinin işten çıkarılması halinde hak kazanacağı kıdem tazminatı tutarı 14.619,32 TL’dir.

Yıllık İzin Hakkı Tamamen Kullandırılmadan İşten Çıkarılan İşçinin Hakları

İşçi, çalıştığı süre boyunca yıllık izin haklarını tamamen kullanmamış olabilir. İşten çıkarılan işçinin haklarından biri de kullanamadığı yıllık izin hakları için ücret alabilmesidir.

Ödenmeyen Fazla Çalışma Ücretini Talep Edebilir

İşçinin haftalık mesai süresi kanunen 45 saattir. Burada önemli bir husus ara dinlenme yani molaların çalışma saatinden sayılmamasıdır. Ancak ara dinlenmenin çalışma saatinden sayılmaması için bazı şartların gerçekleşmiş olması gerekmektedir. İşçi bu süreleri istediği gibi kullanamazsa, bu sürelerde işyerinden ayrılmasına izin verilmezse veya bu süreleri çalışmaya hazır bir şekilde geçirirse ara dinlenme süreleri çalışma saati hesabında dikkate alınır. Haftalık olarak bu sürenin aşılması halinde işveren tarafından fazla çalışma ücreti ödenmelidir. Ayrıca işçinin günlük 11 saatten fazla çalışması veya kanunen akşam vakti olarak kabul edilen 20.00-06.00 saatleri arasında 7,5 saatten fazla çalışması halinde de işveren tarafından fazla çalışma ücreti ödenmesi gerekmektedir. İşten çıkarılan işçinin haklarından biri de ödenmeyen fazla çalışma ücretlerini talep edebilmesidir.

Ulusal Bayram ve Genel Tatil Günlerinde Çalışan İşçinin Talep Edebileceği Ücret

Ülkemizdeki ulusal bayram ve genel tatil günleri; 1 Ocak, 23 Nisan, 1 Mayıs, 19 Mayıs, 15 Temmuz, 30 Ağustos, 29 Ekim ve dini bayramlarımıza denk gelen günlerdir. Sözleşmenizde resmi tatil günlerinde çalışma yapacağınıza dair hüküm yoksa bu günlerde  çalışmak zorunda değilsinizdir. Ulusal bayram ve genel tatil günlerinde çalışmanız halinde o gün kaç saat çalıştığınıza bakılmaksızın bir günlük ücretiniz kadar ilave ücret tarafınıza ödenmelidir.

Hafta Tatili Ücreti

Her işçiye, haftalık 7 gün olan çalışma süresinin içerisinde en az 1 günlük yani kesintisiz olarak 24 saat izin verilmesi gerekmektedir. Eğer, işveren tarafından hafta tatili gününde işçi çalıştırılıyorsa, işçinin günlük ücretinin %50 fazlası tutarında hafta tatili ücreti işçiye ödenmelidir. Örnek vermek gerekirse;  günlük ücreti 150 TL olan bir işçinin haftalık tatil gününde çalıştırılması durumunda 150 TL + 75 TL hesaplaması sonucu 225 TL ödenmelidir. Eğer ki bu ücret işçiye ödenmez ise, işçinin bunu önce arabuluculuk ve daha sonra dava yoluyla talep etme imkanı bulunmaktadır.

AGİ (Asgari Geçim İndirimi)

AGİ işçilere uygulanan bir gelir vergisi indirimidir. Bu gelir vergisi indiriminin tutarı; işçinin medeni durumuna yani evli veya bekar olup olmamasına, evliyse eşinin çalışıp çalışmamasına ayrıca çocuk sayısına göre değişiklik arz etmektedir. Gelir vergisinde uygulanan bu indirimin her ay işçiye ödenmesi gerekmektedir. Aksi taktirde işçi bu alacağını arabuluculuk ve mahkeme yoluyla talep edebilir.

Ayrımcılık Tazminatı

İşveren eşit davranma ilkesine uygun hareket etmelidir. Bunun anlamı ise objektif veya haklı bir sebep olmadıkça işçilere farklı uygulamalar yapmamasıdır. İşverenin eşit davranma yükümlülüğünü ihlal etmesi halinde, işçi ayrımcılık tazminatı talep edebilir. Örneğin eşit işlerde çalışan işçilerden yalnızca birkaç işçiye ikramiye verilmesi veya zam yapılması durumu işverenin sorumluluğunu doğurmaktadır. Ancak dikkat edilmesi gereken husus şudur ki; işveren, işyerinde çalışan her işçiyi aynı konuma getirmek zorunda değildir. Yalnızca yaptığı iş, kıdem ve niteliği bakımından esaslı farklılıklar bulunmayan işçiler arasında, farklı uygulamalar yapmaması gerekmektedir. Ayrıca işverenin iş sözleşmesi devam ederken üzerinde olan bu yükümlülük, iş sözleşmesinin sona erdirilmesi aşamasında da geçerlidir. Hamileliği nedeniyle işten çıkarılan bir işçi ayrımcılık tazminatı talep edebilir. Ayrımcılık tazminatı talep edebilme koşulları ve bu tazminatın tutarı ile ilgili bir çok detayı öğrenmek için sitemizde bulunan makaleler kısmını ziyaret etmeyi unutmayın.

Sendikal Tazminat

Sendika faaliyetleri yürütülmesi anayasal bir haktır. İşçiler kendi istekleriyle bir sendikaya üye olabilirler. Toplu iş sözleşmelerindeki hükümler haricinde, işveren, sendikaya üye olan ve olmayan çalışanlar arasında ayrımcılık yapamaz. Bu ayrımcılık iş sözleşmesi devam ederken yapılabileceği gibi iş sözleşmesinin sona ermesi esnasında da yapılabilir. Sendika üyesi olduğu için işten çıkarılan kişinin sendikal tazminat talep etme hakkı, işten çıkarılan işçinin hakları kapsamındadır.

Mobbing (Psikolojik Taciz) Nedeniyle Manevi Tazminat

İş hayatında işçiler psikolojik şiddet, baskı veya taciz gibi fiillere maruz kalabilirler. İşçilere rahatsızlık vermek veya sıkıntı vermek amacıyla yapılan bu fiiller işveren tarafından yapılabileceği gibi, iş yerinde çalışan diğer işçiler tarafından da yapılabilir. İşverenin bu fiillerde bulunması başlı başına sorumluluğunu doğuracağı gibi başka çalışanlar tarafından yapılan ve mobbing kapsamında olan davranışların işveren tarafından engellememesi de sorumluluğunu doğurmaktadır. Nitekim işveren, işinin haklarını gözetmelidir. Bu kanunen ona yüklenmiş bir yükümlülüktür. İşçi, bu davranışlar nedeniyle uğradığı manevi zararın giderilmesi için manevi tazminat talebinde bulunabilir.

İşsizlik Ödeneği

İşsizlik ödeneği, işten çıkarılan işçinin hakları kapsamındadır. Ancak bu haktan yararlanabilmek için bazı şartların yerine getirilmiş olması gerekmektedir. Bunlardan ilki, işçi, kendi rızası ve isteği dışında işten çıkarılmış olması gerekmektedir. Ayrıca, işçinin çıkarıldığı iş yerinde en az 120 gün yani 4 ay çalışmış olması gerekmektedir. Son şart ise, iş sözleşmesinin bittiği tarihten önceki 3 yıl boyunca, işçinin adına en az 600 günlük işsizlik sigortası primi ödenmiş olmalıdır. Bu şartları taşıyan işçiye SGK tarafından otomatik olarak işsizlik ödeneği bağlanmaz. Yani tüm şartlar sağlansa bile işçinin bu haktan yararlanabilmesi onun başvurusuna bağlıdır ve bu başvuruda süre şartı bulunmaktadır. Şöyle ki, işsizlik ödeneği almak isteyen işçi, iş sözleşmesinin bittiği tarihi takip eden 30 gün içerisinde, elektronik ortamdan veya kuruma bizzat başvurarak işsizlik ödeneği talep etmelidir.

İşten çıkarılan işçinin hakları konusunda dikkat edilmesi gereken en önemli husus zamanaşımı ve hak düşürücü sürelerdir. İşçinin ücret alacakları ve iş sözleşmesinin sona ermesinden kaynaklanan alacakları farklı sürelere tabidir. Nitekim her alacak kaleminin hesabı da farklı usullere tabidir. Ayrıca işçinin, sigorta primi hiç ödenmemiş veya eksik ödenmiş ise bu durum sosyal güvenlik hakkının ihlalini oluşturur. Bu ihlalin işçi üzerinde yaptığı zararı telafi etmek için hizmet tespit davası açılabilir. Hizmet tespit davasının hangi konularda açılabileceği ve diğer detayları konu ile ilgili yazılmış makalemizde bulabilirsiniz.

İş hayatında sıkça karşılaşılan bir konu daha vardır ki o da iş kazası konusudur. İş kazası geçiren işçinin hakları konulu makalemizi okuyarak bu konuda detaylı bilgiye erişebilirsiniz. İş kazası geçirmeniz veya yakın çevrenizden olan birisinin iş kazası geçirmesi durumunda herhangi bir hak kaybı yaşamamak için alanında tecrübeli ve uzman iş kazası avukatı ile iletişime geçmeniz yararınıza olacaktır.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

8 Soru

  • Gülçin acar 22 Ağustos 2020 15:04

    Iyi günler eşimi işten çıkardılar pandemi doneminde yasak olduğu için ucretsiz izine çıkarmışlar bir belge imzalamadı hakları icin ne yapabiliriz

    • Besler Hukuk 24 Ağustos 2020 11:37

      Kendisi işten ayrılmak için haklı bir nedeni yoksa ücretsiz iznin bitmesini beklesin. İşveren işten çıkardıktan sonra dava açabilirsiniz.

  • Bahri 14 Mart 2020 15:10

    ben işyerinde 106 gün çalıştım diğer gün hastalandım hastaneye gidip 1 günlük rapor aldım patronu aradım bugün işe gelemiycem hastanedeyim dedim adam yüzüme kapattı hastaneden çıktım aradı raporu getir çıkşın verildi dedi şimdi ben ne yapmalıyım alacaığım haklarım var mıdır izin günüm hiç yoktu

    • Besler Hukuk 17 Mart 2020 14:44

      Çalıştığınız süre az olduğu için yalnızca ihbar tazminatı hakkınız var maalesef.

  • Mustafa Çiftçi 11 Şubat 2020 20:37

    İşten ayrılma firma kapandı

    • Besler Hukuk 12 Şubat 2020 10:36

      Kıdem tazminatına hak kazanmış olmakla birlikte, çalıştığınız yer adına kayıtlı mal varlığı olup olmadığını araştırmanız gerekmektedir. Şirket borca batık durumda ise dava açmanızı tavsiye etmem.

  • Belkan kaya 7 Şubat 2020 23:45

    Merhabalar isten cikarildim 10 yıldır çalıştığın yerden hicbir uyarı almadan direk dedikerki hakında dedikodu var bunları susturmak icin tazminatımı verdiler. Ama ben işe geri dönüş davası açmak istiyirum böyle bir hakkım varmi kazanabilme ihtimalim nedir teskkur ederim

    • Besler Hukuk 8 Şubat 2020 12:55

      Eğer iş yerinizde 30’dan fazla işçi çalışıyorsa işe iade davası açabilirsiniz. Kazanma ihtimali delil durumuna ve davanın iyi takip edilmesine bağlı olarak değişmektedir.