0216 387 0 388

Anayasa Mahkemesi’ne Bireysel Başvuru Hakkı

Anayasa Mahkemesi’ne bireysel başvuru hakkı, ülkemizde 2010 yılında 5982 sayılı kanun ile anayasamızda yapılan değişikliklerle tanınmıştır. 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Yargılama Usulleri Hakkında Kanununda bireysel başvuru hakkı düzenlenmiştir. Düzenleme 23/09/2012 tarihinde yürürlüğe girmiştir. Ayrıca Anayasa Mahkemesine bireysel başvuru usulüne ilişkin hükümler, Anaya Mahkemesi İç Tüzüğünde düzenlenmiştir. Daha fazla bilgi için “Makaleler” sayfasına başvurabilirsiniz

 

Bireysel Başvurunun Konusu Olabilecek Hak ve Özgürlükler

Her hak ve özgürlük, çeşitli işlem ve eylemlerle ihlal edilebilir ancak her hak ve özgürlük ihlali için bireysel başvuru hakkı kullanılabilir. Anayasa Mahkemesi’ne bireysel başvuru hakkının kullanılabilmesi için ihlal edilen hak veya özgürlüğün hem anayasada hem de Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’nde yada Türkiye’nin taraf olduğu ek protokollerinde tanınması gerekmektedir. Örnek olarak, eğitim hakkı yaşam hakkı,  din ve vicdan hürriyeti ile hak arama hürriyeti örnek olarak gösterilebilir.

Yasama işlemleri ile düzenleyici idari işlemler aleyhine doğrudan bireysel başvuru yapılamayacağı gibi Anayasa Mahkemesi kararları ile Anayasanın yargı denetimi dışında bıraktığı işlemler de bireysel başvurunun konusu olamaz.

 

Anayasa Mahkemesi’ne Bireysel Başvuru Hakkını Kimler Kullanabilir?

Bireysel başvuru ancak ihlale yol açtığı ileri sürülen işlem, eylem ya da ihmal nedeniyle güncel ve kişisel bir hakkı doğrudan etkilenenler tarafından yapılabilir. Kamu tüzel kişileri bireysel başvuru yapamaz ancak özel hukuk tüzel kişileri sadece tüzel kişiliğe ait haklarının ihlal edildiği gerekçesiyle bireysel başvuruda bulunabilir.

Yabancılar tarafından bireysel başvuru hakkı kullanılabilir ancak yalnızca Türk vatandaşlarına tanınan haklarla ilgili olarak yabancılar bireysel başvuru yapamaz.

 

Anayasa Mahkemesi’ne Bireysel Başvuru İçin Gerekli Şartlar

Anayasa Mahkemesi'ne Bireysel Başvuru İçin Gerekli Şartlar

Yukarıda saymış olduğumuz şartları taşıyan bir hakkı veya özgürlüğü ihlal edilen kişinin bireysel başvuru yolunu kullanabilmesi için idari ve adli tüm yolları tüketmesi gerekmektedir. Burada kast ettiğimiz olağan kanun yollarıdır. Olağan kanun yolları birden fazla ise Anayasa Mahkemesi bu yollardan en etkili olanının kullanılmasını yeterli bulmaktadır.

 

Anayasa Mahkemesi’ne Bireysel Başvuru Usulü ve Süresi

Bireysel başvurular, mevzuatta belirtilen şartlara uygun olarak doğrudan ya da mahkemeler veya yurt dışı temsilcilikler vasıtasıyla yapılabilir.
Başvuru formunda (https://www.anayasa.gov.tr/files/bireyselbasvuru/bsvr_form.pdf) başvurucunun ve varsa temsilcisinin kimlik ve adres bilgilerinin, işlem, eylem ya da ihmal nedeniyle ihlal edildiği ileri sürülen hak ve özgürlüğün ve dayanılan Anayasa hükümlerinin, ihlal gerekçelerinin, başvuru yollarının tüketilmesine ilişkin aşamaların, başvuru yollarının tüketildiği, başvuru yolu öngörülmemişse ihlalin öğrenildiği tarih ile varsa uğranılan zararın belirtilmesi gerekir. Başvuru dilekçesine, dayanılan deliller ile ihlale neden olduğu ileri sürülen işlem veya kararların aslı ya da örneğinin ve harcın ödendiğine dair belgenin eklenmesi şarttır.
Başvurucu bir avukat tarafından temsil ediliyorsa, vekâletnamenin sunulması gerekir.
Bireysel başvurunun, başvuru yollarının tüketildiği tarihten; başvuru yolu öngörülmemişse ihlalin öğrenildiği tarihten itibaren otuz gün içinde yapılması gerekir. Haklı bir mazereti nedeniyle süresi içinde başvuramayanlar, mazeretin kalktığı tarihten itibaren onbeş gün içinde ve mazeretlerini belgeleyen delillerle birlikte başvurabilirler. Mahkeme, öncelikle başvurucunun mazeretinin geçerli görülüp görülmediğini inceleyerek talebi kabul veya reddeder.

Başvuru evrakında herhangi bir eksiklik bulunması hâlinde, mahkeme yazı işleri tarafından eksikliğin giderilmesi için başvurucu veya varsa vekiline onbeş günü geçmemek üzere bir süre verilir ve geçerli bir mazereti olmaksızın bu sürede eksikliğin tamamlanmaması durumunda başvurunun reddine karar verileceği bildirilir.

Anayasa Mahkemesi’ne bireysel başvuru harca tabidir. 2019 yılı için bireysel başvuru harcı 364,60 ₺’dir.

 

Anayasa Mahkemesi’nin Bireysel Başvuruyu İncelemesi ve Karar

Bireysel başvuru hakkında kabul edilebilirlik kararı verilebilmesi için usule ilişkin şartları taşıması gerekir. Mahkeme, anayasanın uygulanması ve yorumlanması veya temel hakların kapsamının ve sınırlarının belirlenmesi açısından önem taşımayan ve başvurucunun önemli bir zarara uğramadığı başvurular ile açıkça dayanaktan yoksun başvuruların kabul edilemezliğine karar verebilir. Kabul edilebilirlik incelemesi komisyonlarca yapılır. Kabul edilebilirlik şartlarını taşımadığına oy birliği ile karar verilen başvurular hakkında, kabul edilemezlik kararı verilir. Oy birliği sağlanamayan dosyalar bölümlere havale edilir. Kabul edilemezlik kararları kesindir ve ilgililere tebliğ edilir.

Kabul edilebilirliğine karar verilen bireysel başvuruların esas incelemesi bölümler tarafından yapılır. Başkan iş yükünün bölümler arasında dengeli bir şekilde dağıtılması için gerekli önlemleri alır. Bireysel başvurunun kabul edilebilirliğine karar verilmesi hâlinde, başvurunun bir örneği bilgi için Adalet Bakanlığına gönderilir. Adalet Bakanlığı gerekli gördüğü hâllerde görüşünü yazılı olarak Mahkemeye bildirir. Komisyonlar ve bölümler bireysel başvuruları incelerken bir temel hakkın ihlal edilip edilmediğine yönelik her türlü araştırma ve incelemeyi yapabilir. Başvuruyla ilgili gerekli görülen bilgi, belge ve deliller ilgililerden istenir. Mahkeme, incelemesini dosya üzerinden yapmakla birlikte, gerekli görürse duruşma yapılmasına da karar verebilir.

.

Bölümler, esas inceleme aşamasında, başvurucunun temel haklarının korunması için zorunlu gördükleri tedbirlere resen veya başvurucunun talebi üzerine karar verebilir. Tedbire karar verilmesi hâlinde, esas hakkındaki kararın en geç altı ay içinde verilmesi gerekir. Aksi takdirde tedbir kararı kendiliğinden kalkar. Bölümlerin, bir mahkeme kararına karşı yapılan bireysel başvurulara ilişkin incelemeleri, bir temel hakkın ihlal edilip edilmediği ve bu ihlalin nasıl ortadan kaldırılacağının belirlenmesi ile sınırlıdır. Bölümlerce kanun yolunda gözetilmesi gereken hususlarda inceleme
yapılamaz.

Esas inceleme sonunda, başvurucunun hakkının ihlal edildiğine ya da edilmediğine karar verilir. İhlal kararı verilmesi hâlinde ihlalin ve sonuçlarının ortadan kaldırılması için yapılması gerekenlere hükmedilir. Ancak yerindelik denetimi yapılamaz, idari eylem ve işlem niteliğinde karar verilemez. Tespit edilen ihlal bir mahkeme kararından kaynaklanmışsa, ihlali ve sonuçlarını ortadan kaldırmak için yeniden yargılama yapmak üzere dosya ilgili mahkemeye gönderilir. Yeniden yargılama yapılmasında hukuki yarar bulunmayan hâllerde başvurucu lehine tazminata hükmedilebilir veya genel mahkemelerde dava açılması yolu gösterilebilir. Yeniden yargılama yapmakla yükümlü mahkeme, Anayasa Mahkemesinin ihlal kararında açıkladığı ihlali ve sonuçlarını ortadan kaldıracak şekilde mümkünse dosya üzerinden karar verir.

Bölümlerin esas hakkındaki kararları gerekçeleriyle birlikte ilgililere ve Adalet Bakanlığına tebliğ edilir ve mahkemenin internet sayfasında yayımlanır. Bu kararlardan hangilerinin Resmî Gazetede yayımlanacağına ilişkin hususlar içtüzükte gösterilir.

Komisyonlar arasındaki içtihat farklılıkları, bağlı oldukları bölümler; bölümler arasındaki içtihat farklılıkları Genel Kurul tarafından karara bağlanır.

Davadan feragat hâlinde, düşme kararı verilir.

 

Başvuru Hakkının Kötüye Kullanılması

Bireysel başvuru hakkını açıkça kötüye kullandığı tespit edilen başvurucular aleyhine, yargılama giderlerinin dışında, ayrıca disiplin para cezasına hükmedilebilir.

Anayasa Mahkemesi’ne yapılacak olan bireysel başvuru ihlal edilen temel haklara ilişkin olması ve ülkemizde maalesef bu tarz ihlallerin git gide artması sebebiyle önem arz etmektedir. Olağan yargılama sürecindeki gibi bireysel başvuru sürecinde de alanında uzman bir avukat tarafından temsil edilmeniz gerekmektedir.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir